Ayilungiswe ngokushesha indaba yamachweba aKwaZulu-Natali, kuloba uNtokozo Biyela
KULELI sonto ngithanda sibheke udaba lwamachweba aKwaZulu-Natali angasebenzi ngendlela efanele, okudala inkinga yokuthutha izimpahla eziya kwamanye amazwe nezingena ezweni.
Abezindaba babika ukuthi eRichards Bay kunohide lwamaloli olulinde ukungena echwebeni lapho amaloli ethulula khona amalahle ne-manganese eya phesheya isuka kuzo zonke izindawo eNingizimu Afrika. Siyazi ukuthi iTransnet isenkingeni engazi ukuthi izoyixazulula kanjani, okusho lukhulu nangobuholi bayo.
Kuthiwa amaloli asema amasonto amabili ngaphambi kokuthulula. Imikhumbi echwebeni laseThekwini ilinda amasonto amathathu ngaphambi kokuthulula. Kusho ukuthini lokhu ngezokuthutha nomnotho waseNingizimu Afrika?
Ziningi izinto ezonakalayo ngalesi simo. Abamaloli nezinye izinkampani bakhala ngokuthi ukuma kulayini amasonto amabili kuyinkinga emalolini ehleli endaweni eyodwa isikhathi esingaka elinde kolayini. Alahlekelwa yinzuzo ayenzayo ngoba ngokomthetho kufanele bathuthe amaqoma amalahle noma awe-manganese kane ngesonto kodwa lesi simo siphoqa ukuthi bathuthe kanye emasontweni amabili.
Loku kufaka ingcindezi ezinkampanini ezikhiqiza amalahle ne-manganese. Kwenza ukuthi izinkampani zingakwazi ukuhlela kahle imikhiqizo yazo. Kwenza futhi ukuthi zingakwazi ukuqhubeka zikhiqize le mikhiqizo ngoba uma ingahambi emachwebeni, asikho isidingo sokuthi izinkampani ziqhubeke nokuyikhiqiza. Ezinye zalezi zinkampani sezinqume ukusheshe zivale kulo nyaka ngoba kuyacaca ukuthi kusazothatha isikhathi ukuthi amaloli athulule izimpahla.
Isinqumo seTransnet sokuvala ichweba laseRichards Bay asiphazamisi ukuthutha izimpahla kuphela kodwa kuphazamisa ngisho abantu abahlala kuleli dolobha ngoba sekulukhuni ukuya edolobheni ngenxa yamaloli agcwele emigwaqweni yedolobha.
Ukuma kwemikhumbi kuze kuphele amasonto amathathu kunyusa imali yokulinda kuleli chweba ngoba kufanele le mikhumbi isebenzise udizili ongaphezu kwejwayele ukuwusebenzisa uma izothulula izimpahla. Enye inkinga wukuthi izimpahla ezivela phesheya azisakwazi ukufika ngesikhathi ezitolo noma ezimbonini okufanele zifike kuzo.
Loku kusho ukuthi uma zingafiki ngesikhathi ezimbonini noma ezitolo eziya kuzona kusho ukuthi ngeke abathengi bazithole ngesikhathi, noma uma kwenzeka sezigcina zifika kubathengi, zizofika ngenani elithe xaxa.
Umphumela waloku wukuthi amanye amazwe nezinye izinkampani sebencamela ukusebenzisa amachweba afana nelaseMozambique ukuthutha izimpahla ngoba kuba lula ukuthulula izimpahla ngokushesha khona.
Kusho ukuthini loku na? Kusho ukuthi amazwe angaphandle awasenalo ithemba lokushintsha kwesimo emachwebeni aseKZN, okuwumgudu omkhulu wokuletha izimpahla eziza eNingizimu Afrika neziya kwamanye amazwe e-Afrika. Loku kusho ukuthi sekuhlomula izinkampani zaseMozambique ngoba uma izimpahla zithululwa khona, kuba yizinkampani zamaloli akhona ezithutha izimpahla ezisuka echwebeni laseMaputo ziye eGoli.
Siqale saba nenkinga yokulinyalelwa wojantshi bezitimela ngoba kukhona abanezinhloso zokubacekela phansi ngoba befuna ukwandisa ukuthutha izimpahla ngamaloli. Loku sekube nomphumela omubi emigwaqweni yezwe, okunyusa izingozi. Sibone imigwaqo yezwe ibhidlika ngenxa yemithwalo esindayo. Kazi iyozala nkomoni?
- UBiyela uwumeluleki wosomabhizinisi ngaphansi kwenkampani yakhe iMindset Shift Consulting
