Abaqoqinteli sebefuna onontandakubukwa bakhokhe intela ethe xaxa ngemali abayingenisayo, kuloba uJabulani Sikhakhane
IZINGUQUKO endleleni umnotho wamazwe osebenza ngayo zihambisana nenselelo eminyangweni yohulumeni eqoqa imali yentela. Le nselelo idalwa wukuthi imithetho nemigomo ngokukhokha intela ayikwazi ukushintshwa ngesivinini esihambisana nezinguquko ezenzeka emnothweni.
Umzekelo waloku wukwanda kwabantu okuthiwa ama-influencer ezinkundleni zokuxhumana. Lolu hlobo lwabantu lusetshenziswa yizinkampani ukukhangisa izimpahla nokuheha abathengi. Ngokwemithetho nemigomo yentela lobu budlelwano phakathi kwama-influencer nezinkampani buyibhizinisi elithathwa njengelenziwa umuntu ongesona isisebenzi saleyo nkampani. Alihlukile kwelomuntu ozimele odayisa umshwalense noma odayisa izindlu.
Inkinga nokho wukuthi amabhizinisi esimanje enziwa yizisebenzi ezizimele – ezingezona izisebenzi ezigcwele zezinkampani – anomehluko kunawakudala. Umehluko omkhulu kwintela wukuthi yiziphi izindleko zebhizinisi usomabhizinisi angazincozula emalini ayingenisayo azibeke eceleni ngaphambi kokukhokha intela yebhizinisi.
Le nkinga ibhekene neminyango eqoqa intela kuwo wonke amazwe. NeNingizimu Afrika ibhekene nale nkinga, okuwudaba olungagcina selufike ezinkantolo ukuze zicacise ngaloku.
Ngonyaka odlule iSouth African Revenue Service (iSars) yaphoqeka ukuthi icacise ngodaba lwama-influencer emva kwamahemuhemu ezinkundleni zokuxhumana zokuthi iSars izogasela kuma-influencer.
Mhlaka-5 ngoSepthemba wango-2025 isitatimende seSars sathi: “Umkhakha wabantu abanogazi ezinkundleni zokuxhumana sinosomabhizinisi besimanje, abangathathwa njengomnini oyedwana noma osonkontileka abazimele. Laba ngabantu abazi ezobuchwepheshe asebebone imakethe engavamile yokuhlinzeka ngosizo ngokusebenzisa abalandeli babo ezinkundleni zokuxhumana.
Ekuphatheni kwalo mkhakha, iSars izobheka isimo ngesimo ngasinye ngokwezinga lokuthelisa imali umuntu ayenzayo. Abanye bangangena ohlelweni lwabakhokhintela besikhashana.”
Saqhubeka sathi iyaqonda uguquko emikhankasweni yokukhangisa, lapho izinkampani seziqasha abantu abadumile ezinkundleni zokuxhumana ukuthi bahehe abalandeli babo ukuthenga izimpahla zalezi zinkampani.
Ukusebenza komnotho, ikakhulu ngobuchwepheshe, phecelezi i-digital economy, sekuguqule isimo somsebenzi, kwandisa nezisebenzi zesikhashana, phecelezi gig workers. Phakathi kwalezi zisebenzi singabala abashayeli bo-Uber noBolt, abadiliva izimpahla ezifana nokudla okuphekiwe nokungaphekiwe.
I-Sars yagcizelela ukuthi noma le ndlela entsha yokusebenza inemicikilisho yayo kodwa ayihlukile ekusebenzeni kwakudala. Ngokwalesi sikhungo esiqoqa intela, le micikilisho ayenzi mehluko otheni ngokwemithetho nemigomo yokukhokha intela. Umuntu ongenisa imali ngaloku kusebenza kufanele adalule yonke imininingwane ngemali ayingenisayo kwiSars bese ekhokha intela efanele.
Kuloku iSars isizwa yizinkampani eziqasha izisebenzi ezizimele ukuthola imininingwane ngokuthi ziqashe bani nokuthi zimholela malini ngonyaka wemali yentela, oqala mhlaka-1 wangoMashi, uphele ngoFebhuwari wonyaka olandelayo. Uhlukile kowezinkampani.
“Kufanele sigcizelele ukuthi yisibopho ngokomthetho salowo onogazi ezinkundleni zokuxhumana ukuthi adalule yonke imali engenile ayitholile,” kusho iSars.
Ngeke kubelula nokho. Inkinga enkulu kuzoba yizindleko i-influencer evumeleke ukuzibamba emalini eyingenisile ngonyaka wentela ngaphambi kokuthi ikhokhele iSars. Lezi zindleko zingaba kabili. Okokuqala yizindleko i-influencer engazincozula ngokwayo. Okwesibili yizindleko okungafanele iziveze kwi-tax return emva kokuphela konyaka wentela bese ilindela isinqumo sokuthi iSars iyazimukela yini lezi zindleko.
Uma zimukelwa lezi zindleko, i-influencer isingabuyiselwa yiSars leyo mali.
Izosuka lapha inkinga. Njengoba kuchaza umbiko we-Wall Street Journal, iphephandaba laseMelika, akucaci kahle ukuthi hlobo luni lwezindleko i-influencer evunyelwe ukuzikhipha.
Ilinganisa ngezindleko zokuthenga ezokuziphophotha. Ezokuziphophotha nokulungisa izinwele zibalulekile kuma-influencer ngoba abalandeli bawo bayawabhekisisa ukuthi abukeka kanjani. Ngeke balandele umadakeni nje, noma balalele izwi lakhe.
Ngamanye amazwi, ukuziphophotha nokulungisa izinwele kuyizindleko zebhizinisi. Inkinga nokho wukuthi ukuziphophotha nokulungisa izinwele kuyinto eyenziwa yiningi labantu abangewona ama-influencer.
Ngamanye amazwi ukuziphophotha nokulungisa izinwele akuzona izindleko ezingabekwa zihlukaniswe kalula kwezemihla ngemihla noma zomuntu ongeyona i-influencer.
Ngokuchaza kukameluleki wezentela osebenzisana nama-influencer eMelika, ocashunwe yi-Wall Street Journal, kulula kumthengisi womshwalense noma izindlu ukuhlukanisa izindleko zebhizinisi nezibhekene nempilo yakhe. Izindleko zebhizinisi azixhumene nezempilo.
Nezindleko zokuthenga izingubo zokugqoka ziyafana. Izingubo zihambisana nokwakha udumo lwe-influencer ezinkundleni zezokuxhumana, ngakho zibalulekile kubalandeli be-influencer. Inkinga wukuthi ama-influencer abuye agqoke zona lezi zingubo uma esezihambela nje.
Umbuzo uthi iSars izovuma yini ukuthi ama-influencer akhiphe izindleko zokuthenga izingubo, noma ingxenye yazo, ngaphambi kokukhokha intela.
Inkinga lapha wukuthi udumo lwe-influencer, nokulwakha, alupheleli ezinkundleni zezokuxhumana. Lunamathela kuyona noma kuphi lapho ihamba khona. Ayikwazi ukushiya udumo lwayo ezinkundleni zokuxhumana bese iphenduka omunye umuntu uma isesontweni noma iye emhlanganweni wesikole noma womphakathi.
Yizo zonke lezi zinkinga okuzofanele zixazululwe phakathi kweSars ne-influencer ngayinye. Ezinye zazo ziyoze zingene ezinkantolo ukuze izinkantolo zicacise. Zingacina ngokubuyekeza imithetho nemigomo yokukhokha intela.


