Ziyathembisa izinguquko ezihlongozwa wungqongqoshe womNyango wokuBambisana, ukuBusa nobuHoli beNdabuko uMnu uVelenkosini Hlabisa komasipala, kusho umbhali wengosi. Isithombe: Sithunyelwe

Kuqinisa idolo ukubona osopolitiki nezikhulu zikahulumeni abaqotho, kuloba uBusi Mavuso

NGESONTO elidlule kusijabulisile ukubanongqongqoshe womNyango wokuBambisana, ukuBusa nobuHoli beNdabuko uMnu uVelenkosini Hlabisa, obekhuluma noMkhandlu wethu ngenqubekelaphambili esibekhona ekushintsheni izinto komasipala.

Ungqongqoshe wenze okungajwayelekile endleleni abekhuluma ngayo, engankwankwazi. Ukushintsha kwezinto komasipala wukushintsha kwezinto emnothweni.

Omasipala abangasebenzi ngendlela efanele bayingqinamba ekutshaleni imali nasekwakheni imisebenzi kanti abasebenza kahle bayisisekelo sokukhula komnotho.

Izinkinga ezibhekene nokuhlinzeka izidingo komasipala ziwumnyombo wenselelo ebhekene nomnotho waseNingizimu Afrika. Ungqongqoshe uphumele obala ngezinye izinto, ubalule ukuqashwa kobhululu bepolitiki njengembangela enkulu, ngabe ekuphatheni omasipala nakubaholi bepolitiki.

Uvumile ukuthi izimeya ziphathiswe imikhandlu zingenalo ulwazi lokuqonda amabhuku ezimali, ukuwacwaninga nokuhlelela isikhathi eside. Uvumile nokuthi inkohlakalo idlangile komasipala nokuthi akukho zinyathelo abantu abathathelwa zona.

Amabhizinisi ayathinteka kakhulu ngokusebenza komasipala. Imikhandlu esebenza kahle imqoka emabhizinisini, iqinisekisa ukuthi umsebenzi uyaqhubeka nokuthi izisebenzi zihlala ezindaweni ezikwazi ukuseka impilo yomndeni efanele. Kusukela emigwaqweni kuye emanzini, izindleko zokubanebhizinisi ziyanyuka uma izidingo zingahlinzekwa kahle.

Ungqongqoshe kade ehlanganisa umqulu wokubuyekeza indlela omasipala abasebenza ngayo. Uzowethula kwikhabhinethi ngenyanga ezayo kanti kungenzeka iziphakamiso zawo ziqale ukusetshenziswa ngoJulayi.

Kuzoqinisa ukuhlukanisa ubuholi bepolitiki nezikhulu, okuzoqhuba umsebenzi wokuphucula ukusebenza kukahulumeni kube futhi kuthulwa uhlu okuzofakwa kulona amagama abantu abaxoshiwe ukuze bangaphinde baqashwe wuhulumeni.

Lapho omasipala bengasebenzi kahle khona, bengakwazi ukukhokha imiholo nokuhlinzeka izidingo, umqulu uneqhinga lokubahlanganisa labo masipala ukuze babeyimikhandlu esebenza kangcono.

Lezi zinguquko zibalulekile futhi ngesinye sezizathu sasungula iBLSA Reform Tracker, iziko elihlale libheka ukuthi zihamba kanjani.

Izinguquko ezihlongozwa wungqongqoshe yizo kanye lezi esifuna ukuzilandela. Ngesonto elidlule sethule umbiko omusha ngokuthi zihamba kanjani lapha.

Lilonke, iziko litshengisa ukuthi izinguquko kuhulumeni ezweni lonke ziyaqhubeka, ezinye hhayi ngendlela ebesifisa zisheshe ngayo kodwa ziqhubeka kahle.

Nokho, izinguquko komasipala ziyatotoba. Iziko lilandela izinguquko kusukela omasipala babalwa kwi-Operation Vulindlela phakathi no-2025. Kutshengisa inqubekelaphambili ekuhlukaniseni amanzi nogesi komasipala kodwa ezinye izinto ezifaka ukuphucula ukusebenza komasipala nokulwa nenkohlakalo, zimile. Umqulu uzosiyisa phambili kanti ngikubheke ngabomvu ukuthi iziko likhulume ngenqubekelaphambiili maduze.

Yize izinguquko eziningi zibambe ngakho kodwa kukhona okukodwa okuhlukile ngale kota: uhlelo lwezinguquko kwezokuthutha. Iziko litshengise ukuthi kubenokuhlehlela emuva ezinguqukweni ezenzeka kule mboni.

Loku kudalwe yizinto ezimbalwa okufaka njengokungaphothuli ngesikhathi isigaba sesine se-Network Statement, wukubambezeleka kwe-National Rail Bill kodwa cishe okubaluleke kakhulu, yizinselelo eziqhamuka ngokubamba iqhaza kwemboni ezimele kwezokuthutha.

I-Transnet iyaqhubeka nokuhlanganisa imigomo nemibandela yokubamba iqhaza emisebenzini nokwenza izivumelwano zivune le nkampani kahulumeni kunezizimele. Izivumelwano okufanele ngabe zinika imboni ezimele imizila yezitimela aziphothuleki ngoba imibandela ekuzona izokwenza kubelukhuni ukuthi izinkampani ezizimele ziphumelele.

Ezinyangeni ezintathu ezidlule, izinguquko kwezokuthutha bezithembisa kodwa manje sekunezinto okufanele sizixwaye. Sidinga imboni ekwazi ukuncintisana, esebenza kahle futhi ekwazi ukuqhamuka nezinto embonini yezokuthutha futhi ikhulise umnotho.

Lezi zinguquko kufanele zenzeke futhi zisheshiswe. Izingqinamba eziqhamuka ezinkampanini kufanele kuliwe futhi kubhekanwe nazo. I-Transnet ayikwazi ukuvunyelwa ukuthi ihlanganise imibandela ehlehlisela emuva inhloso yezinguquko.

I-BLSA Tracker itshengisile inqubekelaphambili kugesi emva kokuthi ukubuyekeza kwekota edlule kutshengise isinqumo esiwujuqu ngokuhlukanisa phakathi i-Eskom nobekushayisana nomgomo obekiwe.

I-Eskom nongqongqoshe bebephakamise ukuhlukanisa le nkampani okungahambisani nomgomo obekiwe kodwa umengameli wabuyisela inqola esipolweni ngesikhathi ethula inkulumo ebhekiswe esizweni ngoFebhuwari, nokungakho kubonakala inqubekelaphambili.

Yilobu ubuholi esibudingayo, nokungakho uhulumeni namabhizinisi singazuza lukhulu ngokusebenza ndawonye. Nokho ukuthi kudingeke kungenelelwe kanjena kutshengisa ukuthi isimo sibucayi kanjani. Yibo kanye lobu buholi bezombusazwe obudingekayo ukuqinisekisa ukuthi izinguquko ziqhubeka kahle. Ngikubheke ngabomvu ukusebenzisana noNgqongqoshe uHlabisa enza izinguquko.

Esinye sezibonelo zezinguquko ezibeyimpumelelo ngemva kokugwamanda amandla ombuso senzeke ophikweni oluqoqa intela iSouth African Revenue Service (iSars).

Ngijabulile ngesonto elidlule ukuya emcimbini wokuvalelisa ukhomishana osethatha umhlalaphansi uMnu u-Edward Kieswetter ngemva kweminyaka eyisithupha eyibambile.

Ngalesi sikhathi, ushintshe izinto enkampanini ebisithenwe Amandla, njengoba ibisiphendulwe umazitapele nendawo yokuvikela abantu ababegwamanda amandla kahulumeni.

Njengoba ngonyaka wakhe wokugcina iSars iqoqe imali engaphezu kwebizinqumele yona, kuwubufakazi bakuzuzile. I-Sars isibuyele ekubeni yisikhungo izigebengu ezisisabayo futhi esiqinisekisa ukuthi wonke umuntu uyakukhokhela okufanele.

Ukukwazi kwayo ukuqoqa imali kumqoka ekusimamiseni imali kahulumeni, okumqoka ekutheni amabhizinisi asebenze kahle.

Njengoba ngishilo emcimbini wokumvalelisa: “Awuzange nje uphathe iSars, uyivuselele, wayakha kabusha futhi usitshengise ukuthi kusho ukuthini ukubawumholi oqotho osebenzela uhulumeni. Ushiya iSars utshengisile ukuthi yini engenzeka kuleli zwe kanti ngenxa yakho iNingizimu Afrika inobufakazi bokuthi izikhungo zingavuselelwa ngobuholi obuqotho.”

Ngimfisela okuhle kodwa kwazokwenza. Ongena endaweni yakhe uDkt uNgobani Johnstone Mkhubu umfanele lo msebenzi. Ngikubheke ngabomvu ukusebenza naye ekuqikeleleni ukuthi iSars iqhubeka nokwenza umsebenzi oseqophelweni eliphezulu.

Ngesonto elidlule iBLSA iqoke ibhodi entsha. Ngifisa ukubonga ibhodi endala ngendlela esixhase ngayo. Ngibonga kakhulu kwasebethatha umhlalaphansi usihlalo uNks uNonkululeko Nyembezi, uDkt uLeila Fourie, uMnu uNeal Froneman, uNks uShirley Mashaba noMnu uLungisa Fuzile.
Bafake isandla esikhulu emsebenzini wethu kanti ukuzinikela kwabo nendlela abaseseke ngayo iyancomeka.

Ngimukela usihlalo omusha uMnu u-Adrian Gore namalungu amasha ebhodi oMnu uDaniel Mminele, uMnu uKenny Fihla, uNks uValdene Reddy noNkk uPhuti Mahanyele-Dabengwa.

Bazosebenzisana namalungu ebhodi endala asazoqhubeka oMnu uShameel Joosub, uNks uNolitha Fakude, uSolwazi uMichael Katz, uNks uVivien McMenamin, uMnu uBonga Mokoena noMnu u-Adrian Enthoven.

U-Gore unamava kwezamabhizinisi kanti kade azibophezela ekusebenziseni amabhizinisi ukuguqula umnotho. Ngiyazi ukuthi ngaphansi kobuholi bakhe iBLSA izoqhubeka nokushintsha izinto emnothweni. Ngikubheke ngabomvu ukusebenzisana nebhodi entsha.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Podcasts

Inqolobane

You cannot copy content of this page