Asibuyeleni ekusebenzisaneni phakathi kosomabhizinisi nohulumeni ukuze sithole izisombululo, kuloba uBusi Mavuso

NGESONTO elidlule ngivakashele izinkampani ezinkulu ezingamalungu ethu. Bekuyithuba lokuxoxa ngezinselelo ezibhekene nazo nemizamo eyenziwa yiBusiness Leadership South Africa (iBLSA) ukuphucula indawo amabhizinisi asebenzela kuyo. 

Ngeke kunimangalise ukuzwa ukuthi eziningi bezizikhalela. Kusukela ekungasebenzini kwezidingongqangi kuya entsheni ephothula izifundo zayo ingenawo amakhono adingekayo ukuze isebenze. 

Kungicacele ukuthi kunzima kosomabhizinisi ukuba nebhizinisi ezweni yize kunemizamo eminingi yokuthola izixazululo.

Ngingathini kubona? Into yokuqala wukuthi kuningi okuphucukayo. I-BLSA iyasebenzisana nohulumeni emizamweni eminingi, ikakhulukazi kwiNational Electricity Crisis Committee ne-Operational Vulindlela, imizamo yeHhovisi likaMengameli nomNyango wezeziMali wokugudluza izingqinamba ezidingekayo ukuletha izinguquko zomnotho.

Ziningi izinto ezinhle ezizuziwe njengokuphothula ukudayisa i-spectrum obesekuneminyaka kubambezelekile, ukushintsha imithetho elawula indlela imboni ezimele ephehla ugesi ngayo, ukuphucula ukutholakala kalula kwezimvume zokuvakasha nokusebenza nokuphucula indlela okutholakala ilungelo lokusebenzisa amanzi ngayo. Kuningi nokunye esisebenzisana nohulumeni ngakho, okuzoba nemiphumela emihle ngokuhamba kwesikhathi.

Inkinga wukuthi zimbalwa izibonelo ezifana nalezi. Inkinga enkulu ekhathaza abaholi bamabhizinisi yisimo sezinkampani zikahulumeni. I-Eskom kodwa ingozi ekhona ngenxa yeTransnet eyinsika yokusebenza kwezokuthutha inkulu. Abaningi bakhala ngokuhluleka kukahulumeni wasekhaya nezinye izinselelo abanazo ngeminyango kahulumeni ezweni. 

Kukhona nabakhathazekile ngendlela okuhlanganiswa ngayo umgomo wezimboni nendlela okubuye kuthathwe ngayo ezinye izinqumo ezithinta ukuncintisana. 

Abanye bashaya amakhala ngendlela iNingizimu Afrika eqoka ukusebenzisana ngayo neRussia neChina njengoba kubeka engozini indlela esifinyelela ngayo kumakhasimende aseMelika. 

Enye into engihlangane nabo abayibalulile wukuthi sengathi akusekho ukusebenzisana kahle phakathi kukahulumeni nezinye izinhlaka ukuthola izisombululo. 

Ukusebenzisana kuqala kuqhamuke nezisombululo ezinhle njengendlela okwenzeka ngayo ngesikhathi kuneCOVID-19; osomabhizinisi nohulumeni babambisana ukuthola imishini ukuze kusatshalaliswe umgomo. 

Osomabhizinisi bayaqhubeka nokubheka izindlela zokweseka uhulumeni, imvamisa basebenzisa izinsiza eziningi ukucwaninga nokuqhamuka neziphakamiso ezisizayo. Nokho kubonakala sengathi ayikho inqubekelaphambili ekulungiseni ezinye izinselelo ngoba akuxoxiswana nohulumeni. 

Osomabhizinisi abahlalele ukugxeka. Uma sisuke sikhuluma ngezinto ezisihluphayo, zisuke zikhona nezisombululo esizicabangayo. Siyasizakala uma iphucuka indlela uhulumeni wezindawo zasekhaya osebenza ngayo, uma ukubeka imigomo kusebenza kahle, uma izinkinga ezifana nokucima kukagesi nokunakekela imigwaqo zixazululwa. Nathi kufanele sibambe iqhaza ekuxazululeni lezi zinselelo. Engizwa osomabhizinisi bekhala ngakho wukuthi izinto azinyakazi ngendlela esheshayo. 

I-BLSA izibophezele ukuthola izixazululo ezizosiza izwe lethu. Izingxoxo zangesonto elidlule zikhombisile umdlandla nothando abantu abanalo ngezwe lethu. 

Sizoqhubeka sisebenzisane ukuxazulula izinkinga esibhekana nazo singosomabhizinisi ukuthuthukisa izwe lethu likwazi ukuvulela wonke umuntu amathuba. Imizamo yethu izogxila lapho kunamathuba okuthi siphumelele khona. Abantu abakuhulumeni abavulelekile ukuthi sisebenzisane futhi abazimisele ukuthola izisombululo yibona abazomukelwa ngosomabhizinisi ngesasasa. Uma amabhizinisi bebona ukuthi indlela okuxoxiswana ngayo ngeke ithele izithelo ezinhle, bazodlulela phambili. 

I-BLSA izoqhubeka nokuxoxisana (nabo bonke abantu) ukuze kutholakale izisombululo. Ngihlale ngizimisele ukubonisana nabakuhulumeni abafisa sisebenzisane. 

Isinqumo seFinancial Action Task Force (iFATF) sokufaka iNingizimu Afrika ohlwini lwamazwe okukhona angakwenzi kahle ukugcina imithetho elwa nokushushumbisa imali nokuxhasa izenzo zamaphekulazikhuni, i-grey list, nakuba besilindelekile kodwa ngesinye isinqumo esizigwaze ngowethu ngaso kanti sizodicilela phansi isithunzi sethu kubatshalimali. 

Njengoba izokwanda imibandela osekufanele ilandelwe abantu nezinkampani ezisebenzisana neNingizimu Afrika kukhona abanye abangavele bakhehte ukuya kwenye indawo. Ukuthi loku kuzogcina kudle iNingizimu Afrika imali engakanani kuzoya nokuthi izwe libonakala likusukumela kanjani ukulungisa okushiwo yiFATF. 

• UNks uMavuso yisikhulu esiphezulu seBLSA