Bawu-8.1 million abaswele imisebenzi eNingizimu Afrika
WUBONISWA MOHALE
KUBI ngesimo semisebenzi eNingizimu Afrika njengoba izibalo ezintsha zeStatistics South Africa (iStats SA) ziveza ukuthi sebewu-8.1 million abantu abangasebenzi ezweni.
Ngekota yokuqala yalo nyaka kusuka kuJanuwari kuze kubewuMashi kuphele imisebenzi ewu-345 000, okubeke isibalo sabantu abangasebenzi ku-32.7%.
Abantu abasebenzayo sebewu-16.8m. Kuzokhumbuleka ukuthi ngoNovemba wonyaka odlule isibalo sabantu abasebenzayo sasiwu-17.1m.
Umphathi weStats SA uMnu uRisenga Maluleke uthe intsha iyaqhubeka nokuswela imisebenzi njengoba eneminyaka ewu-15 kuya kwewu-34 inyuke ngo-181 000 yabawu-4.7m ngekota yokuqala yonyaka.
Uthe impi eseMiddle East enyusa izindleko zokukhiqiza izokwenza ukuthi izinkampani zingakwazi ukudala imisebenzi.
Abantu abangasenathemba lokuthola umsebenzi bawu-43.7%, okusho ukuthi sebewu-3.9m. Imisebenzi eminingi ilahleke embonini yokwakha, ewu-110 000, kwathi kweyemisebenzi yomphakathi kwalahleka ewu-206 000. Embonini yokuthutha kuphele imisebenzi ewu-30 000 kwaphela nemisebenzi ewu-28 000 yasezindlini.
FUNDA NALAPHA: Sehle ngo-1.3% isibalo sabangasebenzi ngekota yesithathu – iStats SA
Imboni yokukhiqiza idale imisebenzi ewu-38 000, eyezimayini yadala ewu-32 000 kanti eyolimo idale ewu-10 000.
Usomnotho ozimele uMnu uDuma Gqubule uthe isimo sokusweleka kwemisebenzi kufanele uhulumeni usithathe njengokuthi siyimpi edinga isisombululo esisheshayo.
Uthe isibalo sangempela sabantu abangasebenzi siwu-13m futhi esentsha emnyama nabesifazane abamnyama abangasebenzi singaphezu kwango-51%.
“Uhulumeni ubuloku ubona into engekho uthi kudaleka imisebenzi kodwa iqiniso wukuthi ayikho leyo misebenzi. Uhulumeni kufanele utshale imali eningi ekwakheni ingqalasizinda nasezinhlelweni zokuqasha abantu emphakathini njengalolu obeluqasha abasizi bothisha ezikoleni. Lolo hlelo lumile manje ngoba uGodongwana utelekile nemali. Imboni ezimele ayikhuthazi ukutshala imali uma uhulumeni ungayitshali eyawo,” kusho yena.
Uthe imboni ezimele itshala u-50% wemali kanti uhulumeni utshala u-4% kuphela. Uma kuwukuthi ufuna ukuguqula isimo kufanele utshale okungenani u-10% kwingqalasizinda nakwezinye izidingo zezwe.
Ugxeke abantu abathi abantu bakuleli zwe abanamakhono, wathi ngisho odokotela baswele imisebenzi, ngakho inkinga akuwona amakhono abantu kodwa wukuthi umnotho awukhuli ngendlela.
Unxuse uhulumeni ukuthi uthathe uR140 billion, oyimali yomshwalense osiza abantu abaphelelwe wumsebenzi i-Unemployment Insurance Fund, ukudala imisebenzi yomphakathi. Kuyona ubalule eyokuhlanza imigwaqo i-Expanded Public Works Programme neyabasiza ezikoleni.
Uthe kuningi okungenziwa kodwa akazi ukuthi kungani uhulumeni ungazisebenzisi izisombululo eziphakanyiswayo.
Umkhulumeli weCongress of South African Trade Unions ePhalamende uMnu uMatthew Parks uthe bafuna uhulumeni usukume ngoba ukuntuleka kwemisebenzi ezweni yinhlekelele.
Uthe lo mfelandawonye wezinyunyana maduze uzonika uhulumeni uhlelo lwawo lokusimamisa umnotho nokudala imisebenzi ngoba sibi isimo.

